Ein Dorf zwischen Fronten

Erinnerungen an das Kriegsende 1945 im Marschdorf Engelschoff-Neuland

Im Mai 2025 jährt sich das Ende des Zweiten Weltkriegs zum 80. Mal. Für das kleine Dorf Neuland bei Engelschoff markiert dieses Datum ein besonders bedeutsames Kapitel: Die Front kam bis an den Rand des Ortes – und zog vorbei. Während in vielen Regionen Tod und Zerstörung das Bild bestimmten, blieb Neuland weitgehend verschont. Was die Menschen in diesen letzten Kriegstagen empfanden, welche Ängste, Hoffnungen und Unsicherheiten sie begleiteten, hat die Mutter von Henry Jungclaus, Anna Jungclaus († 2005) in eindrücklichen Worten in ihrem Tagebuch festgehalten.

Für einen Schreibwettbewerb des NDR unter dem Motto „To Huus“ schrieb Henry Jungclaus vor einigen Jahren die Erlebnisse seiner Mutter in plattdeutscher Sprache nieder. Entstanden ist eine bewegende Zeitzeugen-Schilderung, die nicht nur das Grauen des Krieges, sondern auch den Wert von Heimat, Zusammenhalt und Menschlichkeit spürbar macht – erzählt aus der Perspektive eines Dorfes, das dem Krieg buchstäblich ins Auge blickte.

Nich weller sowatt beleven!

Keen ha dat dach, dat dat mit un’s Dörp noch mol so to Enn gohn schull. De Heimat von goot veehuunert Minschen. De schmucken Burnhöf, de fein Fachwarkhüüs. All watt un’s Ollern un Vörfahnn opbaut, heecht un pleecht hebbt, de ganzen Sweedtroopen, de hier vergooten wör’n sünd, im Höf un Heimat in Schuß to holen, dat schull hüt noch in Schutt un Asch schooten warrn. Jo, uns scheune Hoff vör morgen gewiß nich mehr dor. Wi möt hier gau wech, wenn wi and läven blieben wööt, ok wi möt flüchten un allens trüch loten.

So schreev uns Mudder dat Anfang Mai 1945 in ir lütt Book. Opschreeven vör ern leeven Mann, von denn se all lang nichs mehr hört ha, weil de Feldpost all Weeken nich mehr dör kem. So wull se em looter allens vertelln , wie dat hier to Hus wesen is. Se jeed jeden Dach, dat he bald weller gesund bi er wern kun. Denn Alliett dach man doran, dat op de Schlachtfelder jede Stünn un jede Minut Dod un Verderben över denn Söhn, denn Vadder, Brooder oder Ehemann un dörmit över de ganze Familie rinbreeken kunn.

Lang is dat bi uns einigermaßen ruhig bleeven, schreev Mudder. Doch nu sitt wi hier twüschen de Fronten. Deepflegger locht öber uns wesch un scheet op allns wat sik bewegt. Mehrere Höf stünn in Flammen un de Feind mit sienen Panzer kump jümmor nöger. En Deepflegger heet de dütschen Suldoten affschooten. De güng dor achtern int Moor rinne. De Pilot wör nehöer von rücktoem un hüng mit sien Fallschirm in’n Lindenboom vör uns’n Kroog.

Uns Dörpscharmann Ploch hoel em schüll in ett mißliche Loog von Rübenn un speer em int Sprüthüüs in. Mit sien Pistol stünn he vör de döör, nich dat de Vadders Suldoten den vun’t Feind ruttrecken. Mudder sachter: "De Pistol hett em later nich bruken brauchen." Denn de Deepflegger mokt achtern Hus Löcker, dat wi uns to Not verstecken un in Deckung gohn könnt. Mudder broht denn ganzen Vörmiddag Spiegeleier vör all de Flüchtlinge un Suldoten op uns’n Hoff.

De meiste dörften blieven, Mudder hett sick jedoch achtern Beegdiek vosschanz un tovt op de Engländer. De englischen Suldoten harrn dicht bi uns Dörp een Mann tofooten kriegen un wull’n von emm weten, op bi uns noch dütsche Suldoten in Stellung leegen. He stell sick ober erst mol dumm un flunnen leun fiern den wat vör. As de Engländer to ruttrecken, dat nich stimmen de, de keem aff nach to heftigen Gefechten mit de dütschen Suldoten ünnerdagen dat geev Dode.

De, de jem anflunkert ha schoen se noch lang, ober se hebbt emm nich kriegen, weil se ik in’n Groben verstecken un er nur noch sien Kopp ut’n Woter rut keek. Un’s Bürgermeister lies hüt an de Dörpgrenz beordert worrn un schull un’s Dörp kampflos an de Engländer övertrecken. Doch de dütschen Offiziere hett dat verböden. Se helt sick ok op de Noverschopp in’n Kröger inquatiert. Dor is sö’n jungen Burschen, de jem beedet.

Nu ha he ober dorbi beeten watt Kaffee överschütt un sö’n eenigen Aranzer döörv kregen. Dat nächste mal wör he schlauer. In de Köök nehm he enerwegen Schluck Kaffee ut de Tass, behold denn Kaffee in’n Mund, güng denn Flur langs bit no de Stuvendör un spei denn den Kaffee weller in de Tass. Op disse Ort güng nichts verschütt un dat geev ok keen Aranzer.

An de Dörpgrenz vör denn Beeg sünd de englischen Panzer in Stellung gohn un blievn bi uns Dörp rin. Wieter kunnen se erst mal nich koomen, weil letzte Nacht de grode Brück öbern Beeg sprengt worden is. Un’s Möhl un "poor Strotenbööm sünd dörbi in Dutt schooten worrn. Vadder keek just in de grode Dör. Dat knall baning een Granotsplitter flög emm dicht an’n Kopp vörbie un bleev in de Dör steeken.

To Middag kumpe de Befehl, dat Dörp op de Stell to rühmen, weil de englischen Panzer nich mehr to stoppen weern. Dat ganze Dörp schall plat maakt warrn, weil de Dütschen sich nich ergeben oder dat nich dröft. Dat blif nu keen Tiet toom nodinken. Alln’s watt man bruken un mitkriegen kunn, wör op’n Lellerwogen packt un de Peer anspannt. Vadder rühmt noch gau de Rökerkommer lerduch un groß dat achtern Hus in.

Tante Sophia, Vatters Süster von de Noverschopp muß ok noch mit. Se wör olt un krank un deswegen mit Küssen in Betttüch in de Merkkor sett. Schworen Hartens föhren wie von to Hus wech. Op man jemols weller trüch koomen de, dat wüss keener. Veele verstecken sick achtern in’t Moor, doch wi togen op un’s Kauhweiden toom Ostediek to un höpen, vör mi wör de erste Nacht dor ünner de groden Pappeln Schutz to finnen.

Mehrmols müssen wi ünnerwegs de Peer utspannen un in’n Groben in Deckung gohn, weil de Deepflegers uns op Sicht harrn. Mudder bleev bei Tante Sophia un lech sick sogor op er Ropp, dat se nich dodschooten wörr. An’n Ostediek harrn wie Glück un konnten de Nacht över bi Wilhelm Tiemann in’t ohle Schöppwark ünnerkommen. De ganze Nacht müssen wi dor op’n Footborrn in Deckung bleven, denn dat güng Schuß op Schuß.

De Gedanken wörrn bi unsen Hoff. Wi frögen uns jümmor, op he noch stünn. Mien Mudder doh dat nu nich mehr ut. In de Nacht güng se de Weid trüch no Hus. Gott sei Dank, dat se nich dorthin, doch de Schwein in’n Stall schreem vör Angst un gingen an de Schotten hoch. Mudder merk denn erst mol dat Tante Sophia Kaul op de Noverschopp, göt de Merk de hungrigen Schwein in’n Troch ut hett un sick ok noch Brennele ut’n Appelhoff.

Denn lech se sick in de Kommer in er Bett un Dach: "Wenn ik Nacht de Hoff ünnerseggt, so will ik mit em ünnergoohn". Anner Morgen, noch in de Schimmern bün ik gau op’n Ostediek klattert. Un’s Hoff stünn noch, ober dat Knallen wör noch duller, ass in de Nacht. Watt schall bloß warrn, läff mien Mudder noch? Wart wi dissen Dag überhaupt all överleben un wenn, wo schöt wi hi? Dit Dörp iss doch uns Heimat. Wür uns Dörp sien End funnen hett. Möcht wi all sowat hier nich weller beleven.

Wi steh in’n Stall un op de Weiden warrn? De Merkkuten kündn ünners dütschen Namen hebbt, se sünd to uns goot wesen. Nu sünd se nich mehr vör un achter de Front. Un dorbi schloot Vadder sick nich so dösig ünner’n Tuff, he dat sick vörbi. Se geevt ok noch wat, dat ümmer vörwarts löppt, so as de Technik. Dat hört nich up. Wi stahn un wart, wie schöt wi dat jemals so weller opbauen, wie dat wesen?

Ass ik dor so över nodink, be ik all in mien leev nich doh mit rekt, dat hüt noch ganz anners kommen schull. Ik stünn noch op’n Diek, dor keen Vadder mi entgeegen lopen, so goot as he kunn." Dat sünd Freudeschnucke, dat dat schienste” reep he freudig mit Troonen in de Ogen un füll mi in’n Arm. "Se hebt dat eben dörgebeern in’t Radio: Adolf Hitler is gefallen und der Krieg is ut."

"Da!" Dat Geballer wör de letzte Munition, de von englischen un dütschen Suldoten ass Freudensaal in de Luft schooten wörr. Wi kunnen dat noch gornih glöven, doch in’t Radio geevn se dat ümmer weller dör. Freudig sünd wi an dissen Morgen mit uns Peer un Wogen un mit Merkkor un Tante Sophia mit er Betttüch dor binnen no Hus togen. Un an dänken un leeven Gott, dat wie all ant Läven bleven sünd un uns Hoff doch noch stünn.

Op eenmol wör allhins still bi uns in’t Dörp. Keen Geschützdonner, Deepflegers, Moschinengewehrgeknadder, keen Bomberstaffel un keen Gewerschüsse mehr. Een Tostand, denn nehm an dol dem watt man hier de letzten Johr beläfft hett, gornich mehr gewohnt is. Du dingst, du hest dat nur drööm un jeden Moment wogst du weller op. Ober nee, de twete Weltkrieg is vörbi. Genau vör uns Dörp.

An’n Beeg wo uns Dörp anfängt, is Schluß wesen un de englischen Panzer hebt dat nich mehr schafft, dor röber to komen. So sünd wi un fast all bi uns in’t Dörp vör’t Schlimmste bewöhrt bleven. Un’s Pastor Stieb sech Sündags von de Kanzel: "Es war eine höchst eigenartige und glückliche Fügung für meine Kirchengemeinde, dass der furchtbarste aller Kriege unmittelbar vor ihr halt gemacht hat!"

Hüt steht uns’t Hoff jümmor noch un dat Dörp Neulünd ünnern Diek an de Ost giwt dat ok noch. Min Oma, min Opa un mien Mudder hebbt dat damals seen un so beleäfft, as mien Mudder dat opschreewen hett. Opschreewen vör ehr’n leeven Mann un uns Sünn. Sünst ha hüt keen mehr wüßt, watt domols hier los wien is. De letzten Stünnen von’t tweeten Weltkrieg, die hier, genau vör uns Dörp sien End funnen hett. Möcht wi all sowat hier nich weller beleven.